Η κατάρρευση των κοινωνιών μας
Η Νοτιοδυτική Ευρώπη και η Ινδία γνώρισαν σημαντικές κινητοποιήσεις διαμαρτυρίας, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκλονίστηκαν από τις τοπικές εκλογές. Αντιμετωπίζουμε αυτά τα γεγονότα σαν να είναι ανεξάρτητα μεταξύ τους, επειδή εκτυλίσσονται σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και λαμβάνουν διαφορετικές μορφές. Ωστόσο, αν εξετάσουμε τα πράγματα προσεκτικότερα, διαπιστώνουμε ότι αυτό δεν είναι ακριβές: παντού οι πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με τα ίδια προβλήματα.
Σε πάρα πολλές χώρες, παρακολουθούμε διαδηλώσεις κατά της ακρίβειας και εκλογικές αναμετρήσεις στις οποίες οι ψηφοφόροι απορρίπτουν τους πολιτικούς ηγέτες τους. Ασφαλώς, σε καθεμία από αυτές τις χώρες αναλύουμε διαφορετικές αιτιολογίες, επιπτώσεις και συνέπειες, αλλά τα γεγονότα είναι παντού τα ίδια.
Είναι προφανές ότι εφαρμόσαμε πανομοιότυπες πολιτικές, οι οποίες καταλήγουν παντού στις ίδιες καταστροφές. Πρέπει να κατανοήσουμε αυτό το φαινόμενο, προσέχοντας ταυτόχρονα να μην προβάλλουμε πάνω σε άλλους πολιτισμούς τις δικές μας εμπειρίες. Αν τα περισσότερα από τα κράτη που αφορά το φαινόμενο ανήκουν στη λεγόμενη πολιτική Δύση, υπάρχουν και άλλα που την αμφισβητούν, όπως η Ινδία.
Η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Γαλλία, το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ελβετία, η Ιταλία και η Αλβανία —δηλαδή μια γεωγραφική ενότητα, η οποία ιστορικά χαρακτηρίζεται από κοινούς κανόνες διαδοχής και κληρονομικής διαδοχής— πλήττονται ιδιαίτερα.
Είναι ευκολότερο να περιγράψει κανείς με συνεκτικό τρόπο τα κράτη στα οποία δεν εκδηλώνονται κοινωνικά κινήματα διαμαρτυρίας, παρά εκείνα που βρίσκονται σε αναταραχή. Οι σταθερές χώρες προσφέρουν στον πληθυσμό τους μια προοπτική. Αυτό ισχύει πρωτίστως για το κινεζικό πολιτισμικό μπλοκ και το ρωσικό μπλοκ· δύο σύνολα που συνεχίζουν να αναπτύσσονται, ενώ το δικό μας αρχίζει, εδώ κι εκεί, να παρουσιάζει σημάδια στασιμότητας.
Γενικά, οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται πρώτα την εσωτερική πολιτική και στη συνέχεια την εξωτερική. Δεν έχουν κατ’ ανάγκην συνείδηση των σχέσεων που συνδέουν τις δύο. Ωστόσο, όλοι αποδέχονται ότι, σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, η εσωτερική πολιτική εξαρτάται από το εξωτερικό περιβάλλον. Έτσι, όλοι κατανοούν ότι οι συγκρούσεις στην Ουκρανία και στον Κόλπο προκάλεσαν την αύξηση των τιμών ορισμένων υδρογονανθράκων και των παραγώγων τους, όπως τα πλαστικά, οι διαλύτες και τα φάρμακα. Παραμένει, ωστόσο, δύσκολο να συνειδητοποιήσουμε ότι η τιμή μιας τροφής συσκευασμένης σε πλαστικό εξαρτάται από τη στήριξή μας προς τους Ουκρανούς νεοναζί και από τη συμμόρφωση των τραπεζών μας προς τις εντολές του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών.
Ορισμένα κράτη κατάφεραν να περιορίσουν, τουλάχιστον για ένα χρονικό διάστημα, τις συνέπειες αυτών των αυξήσεων των τιμών. Έτσι, η Ινδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες παράκαμπταν επί μακρόν τα «μονομερή καταναγκαστικά μέτρα» της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας (τα οποία η πολεμική προπαγάνδα περιγράφει καταχρηστικά ως «κυρώσεις»). Ωστόσο, και οι δύο χώρες βρέθηκαν τελικά αντιμέτωπες με τις συνέπειες των συμμαχιών τους και των δικών τους σφαλμάτων.
Εάν δεχθούμε να σταματήσουμε να αναζητούμε ποιος χάνει περισσότερα και αναρωτηθούμε γιατί σχεδόν όλοι μας βγαίνουμε χαμένοι, θα διαπιστώσουμε ότι, πάνω απ’ όλα, υποφέρουμε επειδή δεν εργαζόμαστε για τον εαυτό μας. Αυτό ήταν το νόημα του κινήματος MAGA στις ΗΠΑ, της νίκης των αυτονομιστών στο Κεμπέκ ή της εκλογής του προέδρου Κάρολ Ναβρότσκι στην Πολωνία.
Στη Γαλλία, το να μην εργαζόμαστε για τον εαυτό μας σημαίνει ότι βλέπουμε ένα υπέρογκο μέρος των εισοδημάτων μας να εξαφανίζεται μέσα σε ένα πλήθος αδιαφανών κοινωνικών εισφορών και κρατήσεων. Θεωρητικά, τα ποσά αυτά αναδιανέμονται μέσω των δημόσιων υπηρεσιών και διαφόρων κοινωνικών παροχών. Ωστόσο, εύκολα αντιλαμβανόμαστε ότι ο λογαριασμός δεν βγαίνει. Εάν ανήκετε στην Αριστερά, παρατηρείτε ότι οι δημόσιες υπηρεσίες καταρρέουν η μία μετά την άλλη. Εάν ανήκετε στη Δεξιά, διαπιστώνετε ότι πολλές κοινωνικές παροχές καταβάλλονται σε ανθρώπους που δεν έχουν κανέναν λόγο να τις δικαιούνται.
Όπως και να έχει, δυσκολευόμαστε να αποδεχθούμε ότι οι Γερμανοί που διαδήλωσαν στη Φρανκφούρτη κατά της κυβέρνησης του Φρίντριχ Μερτς και οι Αμερικανοί που ψήφισαν κατά της κυβέρνησης Τραμπ κινητοποιούνται από τον ίδιο φόβο: ότι δεν θα καταφέρουν να τα βγάλουν πέρα οικονομικά μέχρι το τέλος του μήνα.
Αναδύονται και δύο ακόμη αιτήματα. Το πρώτο στρέφεται κατά της διαφθοράς. Απορρέει από την αίσθηση ότι δεν εργαζόμαστε για τον εαυτό μας, αλλά ότι αποτελούμε αντικείμενο εκμετάλλευσης από «το» σύστημα.
Ωστόσο, οι μορφές και τα επίπεδα της διαφθοράς διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Εάν στη Γαλλία αποδεχόμαστε το γεγονός ότι η κυβέρνηση μοιράζει επιταγές σε ορισμένες κατηγορίες του πληθυσμού λίγο πριν από τις εκλογές, μένουμε έκπληκτοι όταν ακούμε τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών να ανακοινώνει ότι θα μοιράσει χρήματα στους συμπολίτες του, εφόσον εκείνοι ψηφίσουν κατά πλειοψηφία το κόμμα του. Γενικά, η διαφθορά μετατρέπεται σε πρόβλημα μόνο όταν έχουμε την αίσθηση ότι οι ηγέτες μας κοστίζουν πολύ περισσότερο στην κοινωνία απ’ όσα της προσφέρουν. Σήμερα, φοβόμαστε ότι οι ηγέτες μας δεν μας προσφέρουν πλέον τίποτα, ενώ εξακολουθούν να επωφελούνται οι ίδιοι από το σύστημα. Αυτό, επομένως, δεν σημαίνει ότι ασπαζόμαστε τη μία ή την άλλη ιδεολογία. Εξηγεί, επίσης, γιατί η καταγγελία της διαφθοράς αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της γενιάς Ζ, μιας γενιάς που δεν έχει ακόμη διαμορφώσει ιδεολογία, διαθέτει όμως ήδη μάτια για να βλέπει.
Το άλλο αίτημα, που εκφράζεται παντού στη Δύση και στην Ινδία, είναι η απόρριψη των κοινωνικών ανισοτήτων. Όσον αφορά την Ινδία, σκεφτόμαστε φυσικά την επιμονή του συστήματος των καστών, το οποίο απαγορεύει σε ορισμένους να παντρεύονται μεταξύ τους και εμποδίζει άλλους να βρουν εργασία. Στη Δύση, οι ανισότητες είναι πρωτίστως οικονομικές. Η αντίληψή μας για τη δημοκρατία προϋποθέτει ότι όλοι οι ψηφοφόροι έχουν την ίδια δυνατότητα να επιβάλλουν την άποψή τους. Ανησυχούμε όταν ορισμένοι από εμάς διαθέτουν υπέρογκα οικονομικά μέσα, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για να οργανώσουν την κοινωνία σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις επιθυμίες των υπολοίπων. Αυτό το σύστημα δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει όταν στη Γαλλία έχουμε περίπου 2,5 εκατομμύρια εκατομμυριούχους, εκατό περίπου δισεκατομμυριούχους και, στις Ηνωμένες Πολιτείες, έναν τρισεκατομμυριούχο, δηλαδή έναν εκατομμυριούχο ανάμεσα στους δισεκατομμυριούχους. Ωστόσο, επειδή δεν έχουμε την παραμικρή ιδέα για το πώς θα μπορούσαμε να οργανωθούμε μέσα σε αυτές τις συνθήκες, προτιμούμε να μην βλέπουμε το πρόβλημα.
Κριστιάν Άκκυριά
Les articles de cet auteur
Envoyer un message
