Το Ιράν, στο χείλος της κατάρρευσης
Η σφαγή που βίωσαν οι Ιρανοί και η απειλή ενός ξένου βομβαρδισμού βυθίζουν τον ιρανικό λαό στην οργή και τον φόβο. Όμως αυτή η σφαγή δεν εκτυλίχθηκε καθόλου όπως την αφηγούνται τα δυτικά μέσα ενημέρωσης, και ένας ενδεχόμενος βομβαρδισμός δεν θα έκανε παρά να προσθέσει πόνο στον πόνο.
Από τις 28 Δεκεμβρίου 2025, ο διεθνής Τύπος καλεί σε βομβαρδισμό του Ιράν για να πέσει το «καθεστώς των μουλάδων». Μέσα σε πέντε εβδομάδες, μας έπεισε ότι οι ιρανικές αρχές δολοφόνησαν σκόπιμα 40.000 συμπολίτες τους. Αυτή η σφαγή θα δικαιολογούσε μία άλλη.
Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί οι δημοσιογράφοι που αποδίδουν στον εαυτό τους το δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω στους Ιρανούς; Στην υπηρεσία ποιων σκοτεινών συμφερόντων θέτουν τα μέσα τους; Τελικά, ποιος θέλει να σφαγιάζει, ξανά και ξανά, Ιρανούς;
Από την αντιιμπεριαλιστική επανάσταση του αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, το 1979, οι Δυτικοί —και ιδίως οι Βρετανοί, οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί— αφού οργάνωσαν τη φυγή του Σάχη και την επιστροφή του αντιπάλου του, τρέφουν θανάσιμο μίσος, όχι απέναντι σε αυτό το «καθεστώς», αλλά απέναντι σε αυτή τη χώρα.
Μια κληρικαλιστική αντίληψη της θρησκείας
Λέω όχι απέναντι σε αυτό το «καθεστώς», διότι αυτό έχει αλλάξει πολλές φορές μέσα σε σαράντα επτά χρόνια. Η μόνη του σταθερά είναι η εξουσία που ασκεί ο σιιτικός κλήρος, ανεξαρτήτως της πολιτικής του επάρκειας. Παραδόξως, ενώ ο αγιατολάχ Χομεϊνί θεωρούνταν αιρετικός από τους ομοίους του πριν από την επιστροφή του, σήμερα έχει θεοποιηθεί από εκείνους που τον απέρριπταν.
Το Ιράν, που δεν γνώρισε ποτέ θρησκευτικούς πολέμους ούτε διαχωρισμό Εκκλησίας και Κράτους, παραμένει πολιτισμικά υποταγμένο στην κληρική εξουσία. Οι Ιρανοί, που επιδεικνύουν υποδειγματική πίστη, λατρεύουν τους λογίους της θρησκείας. Ανεξαρτήτως του αν αυτοί έχουν ή όχι πίστη, τους προσεγγίζουν ως εκπροσώπους του Θεού επί της γης.
Αντίθετα, οι άνθρωποι που περιέβαλλαν τον Χομεϊνί δεν ήταν ειδωλολάτρες του Κορανίου. Δοκίμαζαν τις μουσουλμανικές πρακτικές για να καθορίσουν οι ίδιοι ποιες τους φαίνονταν χρήσιμες και ποιες όχι. Επικεφαλής τους ήταν ο κοινωνιολόγος Αλί Σαριατί, που δολοφονήθηκε από τη SAVAK (την πολιτική αστυνομία της δικτατορίας) λίγο πριν από την επανάσταση.
Ο Σαριατί ήταν προσωπικός φίλος του Φραντς Φανόν και του Ζαν-Πολ Σαρτρ. Ήταν εκείνος που οδήγησε προσωπικότητες όπως ο Μισέλ Φουκώ να υποστηρίξουν με ενθουσιασμό τη νεογέννητη ιρανική επανάσταση.
Μια πλατωνική αντίληψη της εξουσίας που δεν λειτουργεί
Ο Σαριατί και ο Χομεϊνί είχαν επίγνωση ότι ο ιρανικός λαός ήταν βυθισμένος σε μια ιδεολογία καταπίεσης, η οποία του δίδασκε ότι έπρεπε να θυσιαστεί όπως ο προφήτης Αλί. Του εξήγησαν, αντίθετα, ότι ο Αλί είχε εξεγερθεί για τη δικαιοσύνη και ότι οι αληθινοί μουσουλμάνοι είναι όρθιοι άνθρωποι. Η θυσία έχει νόημα μόνο αν είναι αφιερωμένη στη δικαιοσύνη.
Εμποτισμένοι και οι δύο από τα πλατωνικά κείμενα, και ιδίως από την Πολιτεία, φαντάστηκαν να αναθέσουν το Κράτος σε έναν «σοφό». Έτσι γεννήθηκαν οι έννοιες του «Ανώτατου Ηγέτη» και του Velayat-e faqih.
Αν ο Σαριατί και ο Χομεϊνί αφύπνισαν τον ιρανικό λαό, βλέπουμε σήμερα ότι οι έννοιες του «Ανώτατου Ηγέτη» και του Velayat-e faqih αποδείχθηκαν εξίσου καταστροφικές με εκείνη του Μπλανκί και του Μαρξ περί «δικτατορίας του προλεταριάτου». Στην πράξη, οι Ιρανοί διατήρησαν από την ιδεολογία καταπίεσής τους τη λατρεία προς τον κλήρο τους. Αρκεί ακόμη να απομνημονεύσει κανείς το Κοράνι και να το απαγγέλλει σαν μαγνητόφωνο για να θαυμάζεται και να του ανατίθεται η εξουσία.
Η Ισλαμική Επανάσταση δεν έπαψε ποτέ να μεταβάλλεται. Μόνο οι πρόεδροι Μοχαμάντ Αλί Ρατζαΐ (1981) και Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ (2005–2013) στάθηκαν στο ύψος της αντιιμπεριαλιστικής της φιλοδοξίας. Όλοι οι άλλοι —με εξαίρεση τον Αμπολχασάν Μπανί Σαντρ (1981), που ήταν ιδιαίτερη περίπτωση— δεν έκαναν παρά να ιδιοποιηθούν την εξουσία προς όφελος του κλήρου. Ο Εμπραχίμ Ραϊσί (2021–2024) δεν ήταν παρά ένας φανατικός, εμμονικός με τη φυσική εξόντωση της αντιπολίτευσής του. Ο Μασούντ Πεζεσκιαν (2024–2026) είναι πολύ πιο ανοικτός.
Τα κύρια στελέχη της κυβέρνησης Αχμαντινετζάντ φυλακίστηκαν. Ήθελαν να απελευθερώσουν τις γυναίκες από το ισλαμικό πέπλο και τους άνδρες από την υποχρεωτική γενειάδα. Ο πρώτος αντιπρόεδρός του, Χαμίντ Μπαγκαΐ, παραμένει σε πλήρη απομόνωση. Αυτός ο εξαιρετικός άνθρωπος δικάστηκε και καταδικάστηκε κεκλεισμένων των θυρών, με κατηγορίες που παραμένουν μυστικές. Πιθανότατα συντρίφτηκε από αυτό το καθεστώς ηθικής τάξης σε δεκαπέντε χρόνια φυλάκισης για μια εξωσυζυγική σχέση [1].
Μια τραπεζική χρεοκοπία που κατέστρεψε ολόκληρες οικογένειες
Τον Οκτώβριο του 2025, η ισλαμική δικαστική αρχή έθεσε υπό αμφισβήτηση την τράπεζα Ayandeh. Είχε κατασκευάσει το Iran Mall, ένα πολυτελές εμπορικό και ψυχαγωγικό κέντρο. Επέδειχνε την χλιδή της άρχουσας τάξης και την υπεροχή της έναντι του λαού, που πάλευε με τη στέρηση. Στις 23 Οκτωβρίου κηρύχθηκε η πτώχευση της τράπεζας, αφήνοντας ξαφνικά ζημίες 5,5 τετράκις εκατομμυρίων ριάλ (5 δισεκατομμύρια ευρώ)· μια καταστροφή που αποδόθηκε σε ένα σύστημα γενικευμένης απάτης και διαφθοράς. Παρότι το κράτος προσπάθησε να συγκαλύψει το μέγεθος της κατάρρευσης, οι πελάτες της βρέθηκαν αιφνιδίως κατεστραμμένοι. Διαδήλωσαν και έκαψαν την έδρα της στην Τεχεράνη. Ήταν η αρχή της εξέγερσης.
Γρήγορα, ολόκληρη η χώρα πήρε φωτιά. Δεν επρόκειτο για «αλλαγή καθεστώτος», αλλά για την ανάκτηση των φτωχών αποταμιεύσεων. Η τάξη των κατεχόντων, νιώθοντας απειλή, αντέδρασε όπως πάντα: με τη βία.
Στις 21 Ιανουαρίου 2026, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (Νταβός), ο Σκοτ Μπέσεντ, υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, σχολίασε: «Αυτό λειτούργησε επειδή τον Δεκέμβριο η οικονομία τους κατέρρευσε. Είδαμε μια μεγάλη τράπεζα να χρεοκοπεί. Η Κεντρική Τράπεζα άρχισε να τυπώνει χρήμα. Υπάρχει έλλειψη δολαρίων. Δεν μπορούν να εισάγουν και γι’ αυτό οι άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους».
Ένας διεκδικητής του θρόνου, πράκτορας της CIA και του Ισραήλ
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ισραηλινοί πράκτορες διείσδυσαν στις διαδηλώσεις, ζητώντας από τις 6 Ιανουαρίου 2026 την επιστροφή του Σάχη και την αποκατάσταση της Περσικής Αυτοκρατορίας. Ο Ρεζά Παχλαβί, πρωτότοκος γιος του τελευταίου Σάχη, ζει σήμερα εξόριστος στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το 1985 αγόρασε ένα αρχοντικό αξίας 3 εκατομμυρίων δολαρίων κοντά στην έδρα της CIA στο Λάνγκλεϊ. Έκτοτε λαμβάνει σύνταξη από την κυβέρνηση των ΗΠΑ και το πορτρέτο του προβάλλεται σε περίοπτη θέση στο ιρανικό τμήμα της CIA, συνοδευόμενο από το σύνθημα «Hope of Democracy in Iran» («Ελπίδα της δημοκρατίας στο Ιράν»).
Το 1986, εν μέσω της υπόθεσης Ιράν-Κόντρας, η CIA διέκοψε τα κανάλια της ιρανικής κρατικής τηλεόρασης και μετέδωσε ένα σύντομο διάγγελμα του διαδόχου πρίγκιπα Ρεζά Παχλαβί.
Κατά τις διαδηλώσεις του 2019 για την ακρίβεια, κατέθεσε προσφυγή κατά του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Αυτή απορρίφθηκε ως απαράδεκτη, διότι το Ιράν δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στο Καταστατικό της Ρώμης.
Το 2023 δημοσίευσε τη Χάρτα Αλληλεγγύης και Συμμαχίας για την Ελευθερία (Mahsa) [2] , την οποία υπέγραψαν διάφορες προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων και η Σιρίν Εμπαντί, βραβευμένη με το Νόμπελ Ειρήνης.
Το 2023 στέφθηκε αυτοκράτορας της Περσίας σε τελετή στην Αίγυπτο, χρηματοδοτημένη από τη σαουδαραβική μοναρχία. Στις δημόσιες παρεμβάσεις του τάσσεται πάντοτε υπέρ της κοσμικότητας και της δημοκρατίας. Ωστόσο, στο περιβάλλον του περιλαμβάνονται πρόσωπα που δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για το τι θα ήταν η δράση του. Όπως ο Παρβίζ Σαμπετί, πρώην υπ’ αριθμόν δύο της SAVAK και αποδεδειγμένος βασανιστής.
Ο αυτοκράτορας Ρεζά Παχλαβί μετέβη το 2023, κατόπιν πρόσκλησης της Γκίλα Γκαμλιέλ, υπουργού Πληροφοριών του Ισραήλ, στον ετήσιο εορτασμό της «Σοά» (εβραϊκή ονομασία της «τελικής λύσης του εβραϊκού ζητήματος»). Συναντήθηκε με τον πρόεδρο Ισαάκ Χέρτζογκ και τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Διαβεβαίωσε τους συνομιλητές του για την επιθυμία του να αποκαταστήσει τις φιλικές σχέσεις μεταξύ των δύο λαών, παραλείποντας να αναφέρει ότι ο πατέρας του, κατόπιν αιτήματος των ΗΠΑ του Ντουάιτ Αϊζενχάουερ και του Τζον Φόστερ Ντάλες, είχε υπογράψει συμφωνία με τη Συρία για την ανάσχεση του ισραηλινού επεκτατισμού.
Οι υποστηρικτές του ίδρυσαν στο Λος Άντζελες, όπου διαμένει πλέον, την National Union for Democracy in Iran (NUFDI), με σκοπό τη συσπείρωση του συνόλου της ιρανικής αντιπολίτευσης και την έκδοση της ημερήσιας εφημερίδας Iran Watch. Αφού προσκλήθηκε δύο φορές στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου και η γερμανική κυβέρνηση ακύρωσε αυτές τις προσκλήσεις, διοργάνωσε το 2025 τη «Σύνοδο της Σύγκλισης», με τη συμμετοχή διαφόρων ομαδοποιήσεων («Νέο Ιράν», «Η Αποκάλυψη του Ιράν», «Ιρανικό Συνταγματικό Κόμμα/Φιλελεύθεροι Δημοκράτες», «Ρεπουμπλικανική Εταιρεία υποστηρικτών του πρίγκιπα Ρεζά Παχλαβί», «Πανϊρανικό Κόμμα», «Πατερναλιστικό Ιράν-Ιράν», «Λαϊκό Ίδρυμα», «Συνταγματική Οργάνωση» και «Ινστιτούτο Ομίντ»). Εκεί, αναγνωρίστηκε ως «αρχηγός της εθνικής επανάστασης και της μεταβατικής περιόδου, μέχρι τη συγκρότηση του πρώτου εθνικού κοινοβουλίου και την έναρξη δημοκρατικής διακυβέρνησης μέσω ελεύθερων εκλογών».
Από τις 18 έως τις 20 Φεβρουαρίου 2025, ο Ρεζά Παχλαβί προσκλήθηκε από τo American Jewish Committee και περίπου είκοσι φιλοαμερικανικές ή φιλοϊσραηλινές οργανώσεις στη 17η Σύνοδο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Δημοκρατία. Εκεί συναναστράφηκε τους βασικούς «εκλεκτούς» της CIA και της Μοσάντ: τους Ρώσους Γεβγκένια Καρά-Μούρζα και Γκάρι Κασπάροφ, τους Βενεζουελάνους Μαρία Κορίνα Ματσάδο και Εδμούνδο Γκονσάλες, τις Κινέζες Ραχίμα Μαχμούτ (Ουιγούρα) και Ναμκί (Θιβετιανή).
[Ο πρώην πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς, ο δικηγόρος Χουάν Μπράνκο, καθώς και οι δημοσιογράφοι Ανίκ Κολζιάν και Καρολίν Φουρέστ είχαν προσκληθεί σε προηγούμενες συνόδους.]
Κατά τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς του Ιουνίου 2025, δεν επέδειξε καμία ενσυναίσθηση προς τον λαό του, αλλά αντίθετα τους χαιρέτισε και δήλωσε στο BBC ότι πρόκειται για μια «άνευ προηγουμένου ευκαιρία ανατροπής του καθεστώτος» [3].
Μια τζιχαντιστική επίθεση
Ένας εχθρός δεν έρχεται ποτέ μόνος: στα οικονομικά πλήγματα των ΗΠΑ και στους φιλοϊσραηλινούς μοναρχικούς προστέθηκε το Νταές. Ας θυμηθούμε ότι αυτή η τρομοκρατική οργάνωση δημιουργήθηκε από τους Αγγλοσάξονες στο πλαίσιο του δόγματος Ράμσφελντ–Τσεμπρόφσκι. Στόχος ήταν η «αναδιαμόρφωση της Μέσης Ανατολής», με τον διαχωρισμό των πληθυσμών σε ομοιογενείς εθνοτικές ή θρησκευτικές ομάδες. Το Πεντάγωνο είχε τότε διαχωρίσει την Αλ Κάιντα, που ήταν υπέρ της ενότητας του Ισλάμ, από το Νταές, το οποίο είχε ως αποστολή την καταστροφή των μη σουνιτών μουσουλμάνων (και άρα των Ιρανών σιιτών).
Το Νταές επιτέθηκε κατά προτεραιότητα σε θρησκευτικές μειονότητες, όπως οι Γιαζίντι, και σε εθνοτικές μειονότητες, όπως οι Κούρδοι. Η αμερικανική υποστήριξη προς το Νταές έπαψε —τουλάχιστον σε επίπεδο Λευκού Οίκου— με την ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ (κατά την πρώτη του θητεία) στο Ριάντ, στις 21 Μαΐου 2017 [4]. Έκτοτε, οι ΗΠΑ και το Ιράν βρέθηκαν πλάι-πλάι στον αγώνα κατά των τρομοκρατικών οργανώσεων. Αμέσως, το Νταές άρχισε να επιτίθεται τόσο στις ΗΠΑ όσο και στο Ιράν. Στις 7 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε η διπλή επίθεση στο ιρανικό Κοινοβούλιο και στο μαυσωλείο του αγιατολάχ Χομεϊνί (17 νεκροί και 52 τραυματίες). Στις 22 Σεπτεμβρίου 2018, η επίθεση στην Αχβάζ, κατά τη διάρκεια παρέλασης των Φρουρών της Επανάστασης (29 νεκροί). Στις 26 Οκτωβρίου 2022, η επίθεση στο μαυσωλείο Σαχ-Τσεράγκ (15 νεκροί και 40 τραυματίες). Στις 3 Ιανουαρίου 2024, η επίθεση στο Κερμάν, κατά την επέτειο του θανάτου του στρατηγού Κασέμ Σολεϊμανί (94 νεκροί, 284 τραυματίες). Αυτή τη φορά, το 2026, το Νταές πυρπολεί κτίρια στο κέντρο της πόλης κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, δημιουργώντας μια αποκαλυπτική ατμόσφαιρα.
Μια επίθεση από ξένες ειδικές δυνάμεις
Τότε είναι που ελεύθεροι σκοπευτές, τοποθετημένοι στις ταράτσες, αρχίζουν να πυροβολούν αδιακρίτως στόχους, τόσο ανάμεσα στους διαδηλωτές όσο και στις δυνάμεις ασφαλείας. Πρόκειται για τη στρατηγική των «κυνομαχιών», που δοκιμάστηκε τη δεκαετία του 1990 και επαναλήφθηκε με επιτυχία από τη Λιβύη έως την Ουκρανία. Οι σκοπευτές είναι πιθανότατα Ισραηλινοί ιρανικής καταγωγής (είναι 250.000 στο Ισραήλ), αλλά δεν το γνωρίζω. Αυτές οι δολοφονίες μετατρέπουν όλες τις πλευρές σε εχθρούς μεταξύ τους. Οι δυνάμεις ασφαλείας, τρομοκρατημένες, μετατρέπονται σε αγρίους.
Μέσα σε λίγες ημέρες, οι νεκροί από 1.200 ξεπερνούν τους 40.000.
Τι θέλει ο Τραμπ και τι μπορεί να κάνει
Όταν ξεκινούν οι σφαγές, ο πρόεδρος Τραμπ καλεί το Ιράν να σταματήσει να σκοτώνει τον ίδιο του τον λαό. Αυτό το μήνυμα, που φαίνεται λογικό σε όσους αγνοούν την ευθύνη των ΗΠΑ και των ισραηλινών συμμάχων τους, αναπαράγεται σε ολόκληρη τη Δύση. Οι κοινές γνώμες στρέφονται και πάλι προς τις ΗΠΑ, τους «χωροφύλακες του κόσμου». Πρόκειται λοιπόν για μια εξαιρετική επικοινωνιακή επιχείρηση για τον Λευκό Οίκο.
Ωστόσο, ο πρόεδρος Τραμπ γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αλλάξει την πορεία των πραγμάτων. Τα προβλήματα του Ιράν είναι, σε κοινωνιολογικό επίπεδο, η τυφλή λατρεία του πληθυσμού του προς τον κλήρο του και, σε πολιτικό επίπεδο, η «δημοκρατία των σοφών», που οδηγεί στον πολλαπλασιασμό των κέντρων εξουσίας και, τελικά, στην παράλυση της εξουσίας γενικά. Κανένα από αυτά τα δύο προβλήματα δεν μπορεί να λυθεί με στρατιωτική επέμβαση, και ακόμη λιγότερο με έναν αεροπορικό βομβαρδισμό περιορισμένης διάρκειας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ εκμεταλλεύεται λοιπόν την κατάσταση για να επαναφέρει στο προσκήνιο τα ζητήματα που τον απασχολούν: τα πυρηνικά και τους πυραύλους. Γνωρίζει —και η διευθύντρια των Εθνικών Πληροφοριών το έχει επιβεβαιώσει— ότι το Ιράν δεν διαθέτει στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα από το 1988, αλλά ότι μια μερίδα της πολιτικής τάξης επιθυμεί να αποκτήσει η Τεχεράνη πυρηνικό όπλο, όπως το έκανε με επιτυχία η Πιονγκγιάνγκ. Γνωρίζει επίσης ότι, αν το Ιράν έχει το δικαίωμα —που το Ισραήλ του αμφισβητεί— να κατασκευάζει βαλλιστικούς πυραύλους, διαθέτει πλέον και υπερηχητικούς πυραύλους. Η Τεχεράνη χρησιμοποίησε επτά από αυτούς για να πλήξει το Ισραήλ κατά τον πόλεμο των 12 ημερών. Όλοι έφτασαν στον στόχο τους. Κανείς δεν μπόρεσε να τους αναχαιτίσει.
Αυτά λοιπόν είναι τα δύο ζητήματα που συζητά με τις ιρανικές αρχές· δύο ζητήματα χωρίς καμία σχέση με τη σφαγή που κατήγγειλε και την οποία όλοι οι Ιρανοί υπέστησαν και βίωσαν.
Σημειώσεις
[1] «Μυστική δίκη: 15 χρόνια κάθειρξης για τον αντιπρόεδρο του Αχμαντινετζάντ», Δίκτυο Βολταίρος, 28 Μαρτίου 2018.
[2] The Charter of Solidarity and Alliance for Freedom (The Mahsa Charter), 9 Μαρτίου 2023.
[3] «Αποκλειστικό BBC· Ρεζά Παχλαβί: Αυτή είναι μια χρυσή ευκαιρία για την ανατροπή του καθεστώτος», BBC, 15 Ιουνίου 2025.
[4] «Η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη Σύνοδο Αραβο-Ισλαμικών-Αμερικανικών Κρατών», Ντόναλντ Τραμπ, Δίκτυο Βολταίρος, 1 Μαΐου 2017.
Κριστιάν Άκκυριά
[1] « Procès secret : 15 ans de prison ferme pour le vice-président d’Ahmadinejad », Réseau Voltaire, 28 mars 2018.
[2] The Charter of Solidarity and Alliance for Freedom (The Mahsa Charter, March 9, 2023.
[3] اختصاصی بیبیسی؛ رضا پهلوی: این فرصتی طلایی برای سرنگونی رژیم است, BBC, 15 juin 2025.
[4] «Donald Trump’s Speech to the Arab Islamic American Summit», Donald Trump, Voltaire Network, 1 May 2017.
Les articles de cet auteur